บทความทั่วไป

ระบบการปกครองส่วนท้องถิ่นของไทยและญี่ปุ่น

เนื่องจากเรื่อง “市” ที่ผมเคยสนทนากับชาวญี่ปุ่นเมื่อเกือบยี่สิบปีที่แล้วยังคงฝังใจอยู่ และต้องการหาคำตอบมาอธิบายเพื่อให้มันหายคาใจ แต่ผมไม่มีความรู้เกี่ยวกับเรื่องดังกล่าวเลย จึงเลือกที่จะหาข้อมูลจากแหล่งที่น่าเชื่อถือมากที่สุดเพื่อเป็นการให้เกียรติชาวญี่ปุ่นที่เคยอธิบายนี้ให้ผมฟัง ซึ่งก็คือหน่วยงานของรัฐที่ดูแลเรื่องดังกล่าว จากการสืบค้นพบว่าหน่วยงานที่ดูแลเรื่องการปกครองส่วนท้องถิ่นคือ “กรมส่งเสริมการปกครองท้องถิ่น Department of Local Administration” จึงได้ติดต่อไปเพื่อขอความกระจ่างในเรื่องนี้ พอโทรไปปรากฎว่าเจ้าหน้าที่ท่านก็มีน้ำใจเอื้อเฟื้อเผื่อแผ่และช่วยกรุณาอธิบายให้ผมฟังคร่าวๆ ดังนี้คือ

ผม : คือผมกำลังหาข้อมูลเรื่องระบบการปกครองของไทยกับญี่ปุ่นอยู่นะครับ จากข้อมูลที่ได้จากการสืบค้นพบว่าประเทศมีการแบ่งการปกครองออกเป็น 3 ส่วนด้วยกันไม่ทราบว่าเท็จจริงเป็นอย่างไรครับ
เจ้าหน้าที่ : ก็อย่างที่น้องเข้าใจนะถูกแล้วคือของไทยจะมีการปกครองส่วนกลาง, ส่วนภูมิภาคและส่วนท้องถิ่น
ผม : ผมทราบมาว่าของญี่ปุ่นจะมีระบบการปกครองที่ไม่เหมือนกับของไทยตามที่พี่พูดมาเมื่อกี้นี้ใช่ไหมครับ
เจ้าหน้าที่ : ใช่เพราะของญี่ปุ่นจะไม่มีการปกครองส่วนภูมิภาค
ผม : แล้วการปกครองส่วนท้องถิ่นของญี่ปุ่นกับไทยเหมือนกันไหมครับ ถ้าไม่เหมือนการปกครองส่วนท้องถิ่นของไทยจะเป็นไปในทิศทางไหนครับ
เจ้าหน้าที่ : น้องสามารถศึกษาได้จากงานวิจัยของอาจารย์นครินทร์ เมฆไตรรัตน์ได้เลย ลองพิมพ์ชื่ออาจารย์ลงไปเพื่อทำการค้นหาดู
ผม : ขอโทษครับงานวิจัยเรื่องอะไรครับ
เจ้าหน้าที่ : เรื่องทิศทางการปกครองส่วนท้องถิ่นของไทย
ผม : แล้วในนั้นจะมีเนื้อหาที่พูดถึงการปกครองส่วนท้องถิ่นของญี่ปุ่นด้วยไหมครับ
เจ้าหน้าที่ : มีครับ มีตัวอย่างเปรียบเทียบหลายประเทศเลย

จากการสืบค้นในอินเตอร์เน็ตก็พบรายงานการศึกษาวิจัยฉบับสมบูรณ์ เรื่อง ทิศทางการปกครองส่วนท้องถิ่นของไทยและต่างประเทศเปรียบเทียบ
ผู้วิจัย รองศาสตราจารย์นครินทร์  เมฆไตรรัตน์  และคณะ
ที่ปรึกษา ศาสตราจารย์ ดร. ลิขิต  ธีรเวคิน
เสนอต่อ สำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกา
กันยายน  2545

ก่อนอ่านก็ได้ตรวจสอบประวัติของผู้เขียนพบว่าท่านเรียนมาทางด้านการเมืองการปกครองและเคยไปศึกษาที่ประเทศญี่ปุ่น ซึ่งข้อมูลส่วนนี้ก็ยิ่งเป็นสิ่งที่รับประกันได้ว่าข้อมูลในรายงานฉบับนี้น่าเชื่อถือเพียงไร

จากเนื้อหาของบทที่ 5 ประเทศญี่ปุ่นในรายงานฉบับนี้ระบุว่า

ประเทศญี่ปุ่นมีสถานะเป็นรัฐเดี่ยวมีการจัดโครงสร้างการบริหารราชการแผ่นดินออกเป็น 2 ส่วน คือ การบริหารราชการส่วนกลาง และการบริหารราชการส่วนท้องถิ่น (ญี่ปุ่นไม่มีส่วนภูมิภาคเหมือนดังประเทศไทย)

สําหรับในส่วนของการบริหารราชการส่วนท้องถิ่นของญี่ปุ่น ซึ่งแบ่งออกเป็น 2 ระดับ กลับใช้รูปแบบประธานาธิบดีตามอย่างสหรัฐอเมริกา ที่ผู้ว่าราชการจังหวัดและนายกเทศมนตรีซึ่ง เป็นหัวหน้าฝ่ายบริหารมาจากการเลือกตั้งโดยตรงของประชาชน

และมีการให้ความหมายของ 都道府県・市町村 ในภาษาไทยไว้ดังนี้คือ

Screen Shot 2556-09-07 at 3.35.16

ด้วยเหตุนี้เองจึงทำให้ผมหายคาใจเรื่อง 市長 กับ นายกเทศมนตรี ว่าใช่ตำแหน่งเดียวกันหรือไม่

นอกจากนั้นยังพบว่าผู้วิจัยได้ให้ความเห็นเกี่ยวกับการจัดชั้นหรือโครงสร้างการปกครองท้องถิ่นไว้ดังนี้คือ

ในเบื้องต้นนี้ การจัดชั้นหรือโครงสร้างการปกครองท้องถิ่นของประเทศไทย มีความเป็นไปได้ที่จะมีการตัดสินใจใน 3 กรอบ ดังต่อไปนี้

   * ทางเลือกที่หนึ่ง โครงสร้างระบบการปกครองท้องถิ่นแบบชั้นเดียว มีความหมายว่าประเทศไทยจะมีองค์กรปกครองท้องถิ่นอยู่เพียงชั้นเดียว หรือเพียงระดับเดียว ซึ่งองค์กรชั้นเดียวนี้ อาจจะมีความเป็นไปได้ใน 3 รูปแบบ ดังต่อไปนี้

     (1) องค์การบริหารส่วนจังหวัด
     (2) เทศบาล
     (3) มีการจัดตั้งหน่วยการปกครองท้องถิ่นขึ้นใหม่ทั้งประเทศ เช่นเดียวกับหน่วยเอกรูป(Unitary Authority – UA) ในประเทศสหราชอาณาจักร ซึ่งอาจจะเป็นหน่วยองค์การบริหารอำเภอ (อบอ.) ในกรณีของประเทศไทย

   * ทางเลือกที่สอง โครงสร้างระบบท้องถิ่นการปกครองท้องถิ่นแบบสองชั้น มีความหมายว่าประเทศไทยจะมีองค์กรปกครองท้องถิ่นอยู่ 2 ระดับ ระหว่างองค์กรปกครองท้องถิ่นชั้นบน (Upper tier) กับองค์กรปกครองท้องถิ่นชั้นล่าง (Lower tier) ในทางเลือกนี้ องค์กรปกครองท้องถิ่นชั้นบน ควรเป็นหน่วยจังหวัด ซึ่งเป็นหน่วยที่มีวิวัฒนาการมานานพอสมควร บางจังหวัดมีการจัดตั้งมานานถึง 100 ปีแล้ว ในขณะที่เดียวกัน องค์กรปกครองชั้นล่าง ควรจะเป็นเทศบาล ซึ่งเป็นหน่วยที่มีวิวัฒนาการในประเทศไทยนับตั้งแต่ปี พ.ศ.2476 และมีความเป็นสากล คือมีอยู่ทั่วไปในทุกประเทศในโลก (Global) ซึ่งแตกต่างจากองค์กรปกครองส่วนตำบล (อบต.) ซึ่งมีขนาดเล็ก มีลักษณะเป็นท้องถิ่น (Local) และเพิ่งจัดตั้งขึ้นเมื่อไม่นานมานี้ กล่าวคือเพิ่งมีการจัดตั้งนับตั้งแต่ปี พ.ศ.2537 เป็นต้นมา

   * ทางเลือกที่สาม โครงสร้างระบบการปกครองท้องถิ่นแบบผสมในระบบที่สามนี้ มีความหมายว่าประเทศไทยอาจจะใช้ระบบการปกครองท้องถิ่นชั้นเดียวในบางเขต และเป็นระบบสองชั้นในบางเขต เช่น โดยทั่วไปในการปกครองท้องถิ่นในระบบสองชั้น แต่รัฐได้อนุญาตให้มีระบบการปกครองท้องถิ่นชั้นเดียวในเขตเมือง และในกรณีของเมืองพิเศษบางแห่ง เป็นต้น นอกจากนี้ ระบบผสมยังมีความหมายว่า รัฐได้ส่งเสริม หรืออนุญาตให้มีการจัดตั้งองค์กรปกครองท้องถิ่นแบบพิเศษ กล่าวคือ เป็นองค์กรท้องถิ่นที่มีภารกิจหน้าที่เพียงประการเดียว (Single purpose authority) ซึ่งในกรณีของประเทศในภาคพื้นทวีปยุโรป มีความนิยมที่จะเรียกว่าเป็นการจัดองค์กรสาธารณะในระดับท้องถิ่นที่องค์กรปกครองท้องถิ่นทำงานร่วมกัน (Joint body) คือเป็น ระบบสหการ (Syndicate) ขึ้นอย่างเป็นกิจจะลักษณะ คือเป็นจำนวนหลากหลายประเภท และมีจำนวนมากองค์กรขึ้นได้ในอีกทางหนึ่ง

ผู้วิจัยได้พิจารณาเทียบเทียบกับตารางที่ 1 และตารางที่ 2 ข้างต้นแล้วมีความเห็นว่า ทางเลือกที่สองมีความเหมาะสมมากที่สุด กล่าวคือ เป็นระบบที่มีปรากฏว่ามีการใช้อยู่ในนานาประเทศ เป็นระบบที่มีความทันสมัย อีกทั้งประเทศไทยในเวลานี้ ภายหลังจากการตรารัฐธรรมนูญฉบับใหม่ พ.ศ.2540 พื้นที่เกือบทั้งหมดของประเทศไทย ยกเว้นเขตกรุงเทพมหานคร ก็มีการปรับโครงสร้างในตามแนวทางของระบบการปกครองท้องถิ่น 2 ชั้น (Two tier system) เรียบร้อยแล้ว

ฉะนั้นถ้าเราจะแปลคำว่า 市町村 เป็นภาษาไทยโดยอิงจากรายงานวิจัยฉบับนี้ คาดว่าในอนาคตเมื่อประเทศไทยผ่านพ้นช่วงปรับเปลี่ยนโครงสร้างการปกครองแล้ว ความเหลื่อมล้ำหรือไม่ลงตัวในความหมายของศัพท์คำนี้ก็คงจะน้อยลง

หากท่านผู้ใดมีความใฝ่รู้ สนใจที่จะศึกษาเพื่อเป็นความรู้ประกอบการทำงานหรือการศึกษา เป็นต้นสามารถดาวน์โหลดได้ตามที่อยู่ในลิ้งค์ด้านล่าง

http://www.lawreform.go.th/lawreform/index.php?option=com_content&task=view&id=290&Itemid=11

ใส่ความเห็น

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Connecting to %s